Ata janë trashëgimtarë të pasurive naziste dhe nuk kërkojnë falje
Shtylla kurrizore e ekonomisë gjermane sot është industria e makinave. Nuk është vetëm se përbën rreth 10 për qind të GDP-së. Markat si “Porsche”, “Mercedes”, “BMW” dhe “Volkswagen” njihen në mbarë botën si simbole të zgjuarsisë dhe përsosmërisë industriale gjermane. Këto kompani shpenzojnë miliona për markat dhe reklamat për t’u siguruar që mendohen në këtë […]
Shtylla kurrizore e ekonomisë gjermane sot është industria e makinave. Nuk është vetëm se përbën rreth 10 për qind të GDP-së. Markat si “Porsche”, “Mercedes”, “BMW” dhe “Volkswagen” njihen në mbarë botën si simbole të zgjuarsisë dhe përsosmërisë industriale gjermane. Këto kompani shpenzojnë miliona për markat dhe reklamat për t’u siguruar që mendohen në këtë mënyrë. Ata shpenzojnë më pak para dhe energji për të diskutuar mbi rrënjët e tyre. Këto korporata mund ta gjurmojnë suksesin e tyre direkt tek nazistët: Ferdinand Porsche e bindi Hitlerin të vinte “Volkswagen” në prodhim. Djali i tij, Ferry Porsche, i cili krijoi kompaninë, ishte një oficer vullnetar i SS. Herbert Quandt, që e ndërtoi “BMË-në” në atë që është sot – ku kreu krime lufte. Kështu bëri Friedrich Flick, i cili erdhi për të kontrolluar Daimler-Benz. Ndryshe nga Quandt, Flick u dënua në Nuremberg.
Ky nuk është saktësisht një sekret në Gjermaninë moderne, por për fat të mirë injorohet. Këta titanë të industrisë, njerëzit që luajtën një rol qendror në ndërtimin e “mrekullisë ekonomike” të vendit të pasluftës, janë ende gjerësisht të mbrojtur dhe të lavdëruar për zgjuarsinë e tyre të biznesit, nëse jo për veprat e tyre të kohës së luftës. Emrat e tyre zbukurojnë ndërtesa, themele dhe çmime. Në një vend që vlerësohet kaq shpesh për kulturën e tij të kujtimit dhe pendimit, një njohje e sinqertë dhe transparente e aktiviteteve të kohës së luftës të disa prej familjeve më të pasura të Gjermanisë mbetet, në rastin më të mirë, një mendim i mëvonshëm. Por derisa këto kompani – dhe Gjermania – të jenë më të hapura për historinë naziste të patriarkëve të tyre, llogaritja do të mbetet e paplotë.
Sot, dy nga trashëgimtarët e familjes Quandt kanë një pasuri neto prej rreth 38 miliardë dollarë, kontrollojnë “BMW-në”, “Mini” dhe “Rolls-Royce” dhe kanë zotërime të rëndësishme në industrinë kimike dhe teknologjike. Patriarkët e familjes, Günther Quandt dhe djali i tij Herbert Quandt, ishin anëtarë të Partisë Naziste që nënshtruan deri në 57 mijë e 500 njerëz në punë të detyruar ose skllevër në fabrikat e tyre, duke prodhuar armë dhe bateri për përpjekjet e luftës gjermane. Günther Quandt bleu kompani nga hebrenjtë që u detyruan t’i shisnin bizneset e tyre nën vlerën e tregut dhe nga të tjerë të cilëve u sekuestruan pronat pasi Gjermania pushtoi vendet e tyre. Herbert Quandt ndihmoi me të paktën dy blerje të tilla të dyshimta dhe gjithashtu mbikëqyri planifikimin, ndërtimin dhe çmontimin e një nënkampi përqendrimi të papërfunduar në Poloni.
Pas përfundimit të luftës, Quandt-ët u “denazifikuan” në një proces ligjor me të meta në Gjermaninë e pasluftës, ku shumica e autorëve nazistë u larguan me krimet e tyre. Në vitin 1960, pesë vjet pasi trashëgoi një pasuri nga babai i tij, Herbert Quandt shpëtoi “BMW-në” nga falimentimi. Ai u bë aksionari më i madh i kompanisë dhe filloi ristrukturimin e kompanisë. Sot, dy nga fëmijët e tij, Stefan Quandt dhe Susanne Klatten, janë familja më e pasur e Gjermanisë, me kontroll pothuajse të shumicës së “BMW-së”. Vëllezërit e motrat menaxhojnë pasurinë e tyre në një qytet afër Frankfurtit nga një ndërtesë e gjyshit të tyre.
Quandt-ët e ditëve moderne nuk mund të pretendojnë injorancën e veprimeve të babait dhe gjyshit të tyre. Informacioni i mësipërm përfshihet në një studim të vitit 2011 të porositur nga dinastia Quandt katër vjet pasi një dokumentar kritik televiziv ekspozoi disa nga përfshirjet e familjes në Rajhun e Tretë (“Mbretëria e Tretë” ose “Perandoria e Tretë”, aludoi në pretendimin nazist se Gjermania naziste ishte pasardhëse e Perandorisë së mëparshme të Shenjtë Romake (800–1806) dhe Perandorisë Gjermane). Pavarësisht porositjes së studimit, i cili u krye nga një historian dhe një ekip studiuesish, trashëgimtarët e “BMW-së” duket se preferojnë të vazhdojnë përpara sikur asgjë të mos ishte mësuar.
Në intervistën e tij të vetme në përgjigje të gjetjeve të studimit, Stefan Quandt e përshkroi distancimin e familjes nga babai dhe gjyshi i tij si të domosdoshëm, por një konflikt “masive dhe i dhimbshëm”. E megjithatë emri i Günther Quandt mbetet në selinë e tyre dhe Stefan Quandt jep një çmim vjetor gazetarie të quajtur sipas babait të tij. Stefan Quandt tha se ai besonte se “puna e jetës” e babait të tij e justifikonte atë.
Në intervistë, Stefan Quandt tha se qëllimet më të rëndësishme të familjes në kryerjen e studimit ishin “hapja dhe transparenca”. Por për një dekadë tjetër, faqja e internetit e Çmimit Mediatik Herbert Quandt shfaqi një biografi të adashit të tij që nuk përmendte aktivitetet e tij gjatë epokës naziste, përveçse thoshte se ai iu bashkua bordit të kompanisë së baterive të babait të tij në vitin 1940.
Kjo ndryshoi vetëm në fund të tetorit 2021. Kaloi më shumë se një dekadë pasi u realizua studimi, por dukshëm vetëm disa muaj pasi i kisha bërë një pyetje familjes për të. Sot një biografi e zgjeruar përmend një pjesë të gjetjeve të studimit, siç është përgjegjësia e Herbert Quandt për stafin në fabrikat e baterive në Berlin, ku punëtorët e detyruar dhe skllevër shfrytëzoheshin. Por ende nuk është përfshirë përfshirja e Herbert Quandt në projektin e nënkampeve të përqendrimit, përdorimi i të burgosurve të luftës në pronën e tij private dhe ndihma e tij për blerjen e kompanive të sekuestruara nga hebrenjtë.
Në vitin 2016, krahu bamirës i “BMW-së” u konsolidua me emrin “BMW Foundation Herbert Quandt”. Tani është një bamirësi e madhe globale, me rreth 150 milionë dollarë në asete, duke mbështetur qëllimet e qëndrueshmërisë dhe investimet me ndikim. Stefan Quandt dhe Klatten janë ndër donatorët themelues të saj. Nëse duhet besuar “website” i fondacionit, e gjithë biografia e Herbert Quandt përbëhet nga një veprim: Ai “siguroi pavarësinë” e “BMË-së”. Motoja e bamirësisë është të promovojë “udhëheqje të përgjegjshme” dhe të frymëzojë “udhëheqësit në mbarë botën për të punuar drejt një të ardhmeje më paqësore, të drejtë dhe të qëndrueshme”.
“BMË-ja” dhe aksionerët e saj kontrollues, Quandt dhe Klatten, nuk janë unikë në revizionizmin e tyre. Në vitin 2019, Fondacioni Ferry Porsche njoftoi se do t’i japë Gjermanisë titullin e parë profesor i historisë së korporatave në Universitetin e Stuttgart-it. Kompania Porsche themeloi fondacionin në vitin 2018, 70 vjet pasi Ferry Porsche projektoi makinën e tij të parë sportive. “Të merresh me historinë e dikujt është një angazhim me kohë të plotë”, shkroi në një deklaratë kryetari i bamirësisë. “Është pikërisht ky reflektim kritik që Fondacioni Ferry Porsche dëshiron të inkurajojë, sepse: për të ditur se ku po shkoni, duhet të dini se nga keni ardhur”.
Ai mund të kishte nisur më afër shtëpisë. Fondacioni mban emrin e një njeriu që aplikoi vullnetarisht në SS në 1938-ën, u pranua si oficer në vitin 1941 dhe gënjeu për këtë për pjesën tjetër të jetës së tij. Gjatë pjesës më të madhe të luftës, Porsche ishte i zënë me udhëheqjen e kompanisë “Porsche” në Stuttgart, e cila shfrytëzoi qindra punëtorë të detyruar. Si shef ekzekutiv i “Porsche” në dekadat e pasluftës, ai e rrethoi veten me ish-oficerë të rangut të lartë SS-së.
Në autobiografinë e tij të vitit 1976, Porsche dha një rrëfim historik të shtrembëruar, plot deklarata antisemitike, për bashkëthemeluesin hebre të “Porsche”, Adolf Rosenberger. Ai madje akuzoi Rosenberger për zhvatje pasi u detyrua të largohej nga Gjermania naziste. E vërteta ishte se në vitin 1935, Ferry Porsche mori aksionet e kompanisë së Rosenberger-it pasi babai i tij, Ferdinand Porsche, dhe kunati, Anton Piëch, blenë bashkëthemeluesin nga kompania, duke paguar shumë më poshtë vlerën e tregut për aksionet e tij.
Sot “Porsche” nuk sponsorizon vetëm poste profesori apo prodhon makina sportive. Së bashku me kushërinjtë e tyre Piëchs, Porsches kontrollojnë Grupin “Volkswagen”, i cili përfshin “Audi”, “Bentley”, “Lamborghini”, “Seat”, “Skoda” dhe “Volkswagen”. Vlera neto e kombinuar e klanit Porsche-Piëch vlerësohet në rreth 20 miliardë dollarë. Ata tani po përgatiten të largojnë Porsche nga Grupi “Volksëagen” dhe të listojnë kompaninë e makinave sportive në atë që po formohet të jetë një nga ofertat më të mëdha publike fillestare të vitit 2022.
“Porsches” nuk i kanë adresuar kurrë publikisht aktivitetet e patriarkëve të tyre gjatë Rajhut të Tretë. Dhe nuk ishte vetëm Ferry Porsche që u implikua: Ferdinand Porsche, i cili projektoi “Volkswagen”, gjatë luftës drejtonte fabrikën e Volkswagen me zotin Piëch. Atje, dhjetëra mijëra njerëz u përdorën si punëtorë të detyruar dhe skllevër për të prodhuar armë në masë.
Fondacioni Ferry Porsche i dha titullin profesor në Universitetin e Stuttgart-it, sepse anëtarët e departamentit të historisë publikuan një studim të financuar nga kompania në vitin 2017 për origjinën e kompanisë Porsche në epokën naziste. Por studimi dukej se la shumë mënjanë -disi asnjë nga letrat personale të Rosenberger-it nuk u përfshi në kërkim. Studimi gjithashtu keqkarakterizoi natyrën e shitjes së aksioneve të Rosenberger. Sa më shumë e shikoja studimin, aq më shumë filloi të dukej si një zbardhje e pjesshme sesa një kontabilitet i plotë.
Pastaj janë Flicks. Friedrich Flick kontrollonte një nga konglomeratet më të mëdha të çelikut, qymyrit dhe armëve në Gjermani gjatë Rajhut të Tretë. Në vitin 1947 u dënua me shtatë vjet burg për krime lufte dhe krime kundër njerëzimit. Në gjyqin e tij të Nuremberg-ut, ai u shpall fajtor për përdorimin e punës së detyruar dhe të skllevërve, mbështetjen financiare të SS-së dhe plaçkitjen e një fabrike çeliku. Pas lirimit të tij të hershëm në vitin 1950, ai rindërtoi konglomeratin e tij dhe u bë aksionari kontrollues i “Daimler-Benz”, atëherë prodhuesi më i madh i makinave në Gjermani. Në vitin 1985, “Deutsche Bank” bleu konglomeratin Flick, duke i bërë pasardhësit e tij miliarderë.
Sot një degë e dinastisë Flick me vlerë rreth 4 miliardë dollarë mban një fondacion privat në Düsseldorf të quajtur pas patriarkut të tyre. Fondacioni – i cili ka një vend në një bord të një prej universiteteve më prestigjioze të Gjermanisë dhe i drejton paratë për shkaqe arsimore, mjekësore dhe kulturore, kryesisht në Gjermani dhe Austri – ende mban emrin e një krimineli lufte nazist të dënuar në fabrikat dhe miniera të të cilit dhjetëra mijëra njerëz punonin në punë të detyruar ose skllevër, duke përfshirë mijëra hebrenj. Por duke parë faqen e internetit të fondacionit, nuk do të mësoni kurrë për të kaluarën e ndotur të pasurisë Flick.
Si mund të ndodhë që tre nga familjet më të fuqishme të biznesit të Gjermanisë, kompanitë e tyre dhe bamirësitë e tyre janë kaq jashtë hapit me kulturën e lavdëruar të kujtimit të vendit?
Kur e pyeta Jörg Appelhans, zëdhënësin për një kohë të gjatë të Stefan Quandt dhe Klatten, në lidhje me përdorimin e emrit të gjyshit dhe babait të tyre në selinë e tyre dhe çmimin e medias, ai më dërgoi një email duke thënë: “Ne nuk besojmë se riemërtimi i rrugëve, vendet apo institucionet është një mënyrë e përgjegjshme për t’u marrë me figurat historike” sepse duke vepruar kështu “parandalon një ekspozim të ndërgjegjshëm ndaj rolit të tyre në histori dhe në vend të kësaj nxit neglizhencën e saj”.
Ky është një shtrembërim veçanërisht i paturpshëm. Këto familje nuk po tregojnë historinë e përgjakshme pas pasurive të tyre, përveç, ndonjëherë, në studimet e porositura të shkruara në gjermanisht të dendur akademike, gjetjet e të cilave më pas i lënë jashtë kur përshkruajnë historinë e tyre familjare në internet. Ata as nuk po merren me ta në mënyrë të ndershme. Ata, në fakt, po bëjnë të kundërtën: duke përkujtuar patriarkët e tyre pa përmendur aktivitetet e tyre të epokës naziste.
Përfaqësuesit e miliarderit Flicks nuk pranuan të komentojnë kur iu drejtova zyrës së tyre të familjes. Kur e pyeta se pse nuk ka biografi të Ferry Porsche në faqen e internetit të fondacionit të tij me emër, Sebastian Rudolph, kryetari i fondacionit, tha se “po shqyrton deri në çfarë mase kjo duhet të përfaqësohet gjithashtu në faqen e internetit të fondacionit”, duke shtuar se “ne shikojmë veprën e jetës së Ferry Porsche në një dritë të diferencuar”.
Për dekada, kultura e përkujtimit ka qenë një komponent qendror i shoqërisë gjermane. Nëpër qytete dhe fshatra gjermanë, do të gjeni Stolpersteine, kubet prej tunxhi dhe betoni me emrat dhe datat e jetës së viktimave të persekutimit nazist. Përkujtimore, të mëdha e të vogla, janë kudo. Në kafene nga Berlini në Frankfurt dhe nga Hamburgu në Mynih, flitet çdo ditë për fajin dhe shlyerjen kolektive. Këto janë reflektuese, të nuancuara dhe mbi të gjitha të vetëdijshme.
Megjithatë, kjo lëvizje drejt përballjes me të kaluarën po anashkalon disi shumë nga manjatët më të nderuar të Gjermanisë dhe historitë e tyre të errëta. Sa më shumë kohë kaloja duke mësuar për këto dinastitë e biznesit, të kaluarën e tyre të ndotur, pasurinë dhe kompanitë, dhe dëshirën e tyre për të injoruar ose mbuluar se sa të përfshirë ishin patriarkët e tyre me Rajhun e Tretë, aq më shumë fillova të dyshoja se sa e thellë, e sinqertë dhe e qëndrueshme ishte kjo kultura e përkujtimit në Gjermani është me të vërtetë. Industria e makinave është kryesisht gjermane, kaq shumë qendrore jo vetëm për ekonominë e vendit, por edhe për identitetin e tij. A do të ishte një mohim i këtyre manjatëve një mohim i identitetit kombëtar? A duhet të përkrahen këta burra sepse mbeten simbole të fuqishme të ringjalljes dhe fuqisë ekonomike të Gjermanisë? A ka akoma më shumë rëndësi në Gjermani festimi i suksesit të biznesit sesa pranimi i krimeve kundër njerëzimit? Apo është përgjigja e vërtetë diçka më e thjeshtë: Ndoshta vendi është nën kujdesin e disa miliarderëve dhe kompanive të tyre globale, të cilët kujdesen më shumë për mbrojtjen e reputacionit të tyre – dhe pasurive të tyre – sesa për përballjen me të kaluarën.














