Çfarë mund të ndodhë nëse SHBA sulmon Iranin?
Shtetet e Bashkuara duket se janë pranë një sulmi ushtarak ndaj Iranit brenda ditëve në vijim. Objektivat e mundshme janë kryesisht të parashikueshme, por pasojat jo. Nëse nuk arrihet ndonjë marrëveshje e minutës së fundit me Teheranin dhe presidenti Donald Trump urdhëron sulmin, ekzistojnë disa skenarë të mundshëm sipas BBC-së. 1. Sulme të kufizuara dhe […]
Shtetet e Bashkuara duket se janë pranë një sulmi ushtarak ndaj Iranit brenda ditëve në vijim. Objektivat e mundshme janë kryesisht të parashikueshme, por pasojat jo.
Nëse nuk arrihet ndonjë marrëveshje e minutës së fundit me Teheranin dhe presidenti Donald Trump urdhëron sulmin, ekzistojnë disa skenarë të mundshëm sipas BBC-së.
1. Sulme të kufizuara dhe të sakta, me synim ndryshimin e regjimit
Forcat ajrore dhe detare amerikane mund të kryejnë sulme të kufizuara dhe precize ndaj bazave të Gardës Revolucionare Islamike (IRGC), njësisë paramilitare Basij, vendeve të lëshimit dhe magazinimit të raketave balistike, si dhe ndaj programit bërthamor iranian.
Në këtë skenar optimist, një regjim tashmë i dobësuar do të rrëzohej dhe Irani do të kalonte gradualisht drejt një demokracie funksionale, duke u rikthyer në komunitetin ndërkombëtar.
Megjithatë, përvoja e ndërhyrjeve perëndimore në Irak dhe Libi tregon se rrëzimi i diktaturave shpesh është shoqëruar me kaos dhe gjakderdhje, jo me tranzicion të qetë demokratik.
2. Regjimi mbijeton, por zbut politikat
Ky skenar përshkruhet si “modeli venezuelian”, ku veprimi i shpejtë dhe i fortë i SHBA-së nuk e rrëzon regjimin, por e detyron atë të ndryshojë sjellje.
Në rastin e Iranit, Republika Islamike do të mbetej në pushtet, por do të detyrohej të kufizojë mbështetjen për milicitë e dhunshme në Lindjen e Mesme, të ndalë ose reduktojë programet bërthamore dhe raketore, si dhe të lehtësojë shtypjen e protestave të brendshme.
Ky skenar konsiderohet pak i mundshëm, pasi udhëheqja iraniane ka treguar rezistencë ndaj çdo ndryshimi për gati 47 vjet.
3. Rrëzim i regjimit dhe vendosje e sundimit ushtarak
Ky konsiderohet nga shumë analistë si skenari më i mundshëm.
Edhe pse regjimi është i papëlqyer nga një pjesë e madhe e popullsisë, aparati i fuqishëm i sigurisë mbetet i bashkuar dhe i gatshëm të përdorë dhunë ekstreme për të ruajtur pushtetin.
Në rast të kaosit pas sulmeve amerikane, ekziston mundësia që Irani të përfundojë nën një qeverisje të fortë ushtarake, të dominuar nga figura të Gardës Revolucionare.
4. Hakmarrje e Iranit ndaj SHBA-së dhe fqinjëve
Irani ka paralajmëruar se do të kundërpërgjigjet ndaj çdo sulmi amerikan. Edhe pse nuk mund të rivalizojë fuqinë ajrore dhe detare të SHBA-së, Teherani zotëron raketa balistike dhe dronë, shumë prej tyre të fshehur në baza nëntokësore.
Baza amerikane në vende si Bahrejni dhe Katari do të ishin objektiva të mundshme, por Irani mund të godasë edhe infrastrukturë kritike të shteteve që i konsideron bashkëpunëtore të SHBA-së.
Sulmi ndaj objekteve të Saudi Aramcos në vitin 2019 tregoi se sa të ndjeshme janë vendet e Gjirit ndaj sulmeve iraniane.
5. Vendosja e minave detare në Gjirin Persik
Një tjetër skenar i rrezikshëm është minimi i rrugëve detare, veçanërisht në Ngushticën e Hormuzit – një pikë kyçe për tregtinë globale.
Rreth 20% e gazit natyror të lëngshëm dhe 20–25% e naftës botërore kalojnë çdo vit përmes kësaj ngushtice. Një veprim i tillë do të kishte pasoja të menjëhershme për tregtinë globale dhe çmimet e energjisë.
6. Irani hakmerret, duke fundosur një anije luftarake amerikane
Irani mund të tentojë një sulm të ashtuquajtur “sulm me tufë”, duke përdorur dronë dhe anije të shpejta për të mbingarkuar mbrojtjen amerikane.
Fondi detar i IRGC-së është i specializuar në luftë asimetrike. Mbytja e një anijeje amerikane dhe kapja e ekuipazhit do të ishte një goditje e rëndë politike dhe morale për SHBA-në, edhe pse ky skenar konsiderohet më pak i mundshëm.
7. Rrëzim i regjimit dhe zhytje në kaos
Ky është një nga skenarët më shqetësues për vendet fqinje. Përveç rrezikut të një lufte civile, ekziston mundësia e shpërthimit të konflikteve etnike, ku pakicat si kurdët dhe baluçët do të kërkonin të mbronin territoret e tyre.
Askush nuk dëshiron që vendi më i madh i Lindjes së Mesme për nga popullsia – rreth 93 milionë banorë – të përfundojë në kaos, duke shkaktuar krizë humanitare dhe refugjatësh.
Rreziku më i madh është që një luftë të nisë pa një plan të qartë përfundimtar, me pasoja të paparashikueshme për rajonin dhe botën.
Çdo vendim i nxituar mund të shkaktojë një konflikt me ndikim afatgjatë, jo vetëm për Iranin dhe SHBA-në, por për gjithë stabilitetin global.















