Një marrëveshje me SHBA-në për t’i dhënë fund luftimeve në Iran është afër dhe përfshin edhe rihapjen e Ngushticës së Hormuzit, ka deklaruar ministri i Jashtëm iranian.
Seyed Abbas Araghchi i tha televizionit shtetëror se marrëveshja përfshin edhe heqjen e bllokadës amerikane ndaj Iranit, ndërsa bisedimet për programin bërthamor iranian do të nisin më vonë, shkruan BBC, transmeton Dukagjini.
Zyrtarë amerikanë kanë konfirmuar disa nga detajet e marrëveshjes, duke theksuar se përfitimet ekonomike për Iranin do të varen nga përmbushja e detyrimeve nga Teherani.
Lufta nisi më 28 shkurt, kur SHBA-ja dhe Izraeli kryen sulme në Iran.
Si kundërpërgjigje, Irani sulmoi Izraelin dhe shtete aleate të SHBA-së në Gjirin Persik, si dhe mbylli praktikisht Ngushticën e Hormuzit, një nga rrugët më të rëndësishme të transportit të naftës dhe gazit natyror të lëngshëm në botë.
Megjithëse në prill ishte arritur një armëpushim, SHBA-ja dhe Irani kanë vazhduar të shkëmbejnë sulme sporadike, përfshirë dy raunde sulmesh hakmarrëse gjatë kësaj jave.
Presidenti amerikan Donald Trump deklaroi të enjten se kishte anuluar “sulmet e planifikuara” kundër Iranit, pasi negociatorët kishin arritur një “marrëveshje të shkëlqyer”, e cila pritet të nënshkruhet së shpejti.
Të premten, mediat iraniane publikuan disa detaje të një marrëveshjeje me 14 pika. Trump reagoi duke thënë se dokumenti “nuk ka asnjë lidhje me kushtet e dakorduara” dhe “nuk pasqyron të vërtetën”.
Pak orë më vonë, kryeministri i Pakistanit, Shehbaz Sharif, vendi i të cilit ka ndihmuar në ndërmjetësim, tha se Memorandumi i Mirëkuptimit (MOU) mes SHBA-së dhe Iranit ishte dakorduar dhe priste vetëm finalizimin.
Izraeli nuk është pjesë e këtyre bisedimeve, të cilat synojnë zgjatjen e armëpushimit dhe nisjen e negociatave për çështje kyçe, përfshirë programin bërthamor të Iranit. Për dekada me radhë, vendet perëndimore e kanë akuzuar Iranin se po përpiqet të ndërtojë armë bërthamore, ndërsa Teherani e mohon këtë, duke këmbëngulur se programi i tij ka qëllime paqësore, si prodhimi i energjisë elektrike dhe kërkimi shkencor.
Gjatë një konference për gazetarët, zyrtarët amerikanë thanë se marrëveshja parashikon rihapjen e Ngushticës së Hormuzit në këmbim të heqjes së bllokadës amerikane ndaj transportit detar iranian.
Këto masa do të hynin në fuqi pothuajse menjëherë. Më pas do të pasonte një periudhë 60-ditore negociatash, e fokusuar në uraniumin e pasuruar të Iranit – një përbërës thelbësor për prodhimin e armëve bërthamore.
Sipas zyrtarëve amerikanë, ky material do të shkatërrohej dhe largohej nga vendi, megjithëse mekanizmi i saktë ende nuk është përcaktuar.
Në aspektin ekonomik, SHBA-ja ka bërë të qartë se nuk do të ketë fonde apo asete të zhbllokuara paraprakisht. Në vend të kësaj, riintegrimi i Iranit në ekonominë globale do të bëhet gradualisht, përmes heqjes së sanksioneve dhe zhbllokimit të aseteve në faza të ndryshme.
Marrëveshja gjithashtu kërkon që Irani të ndalojë financimin e grupeve aleate në rajon, si Hezbollah dhe organizata të tjera të mbështetura nga Teherani në Lindjen e Mesme.
Zyrtarët amerikanë theksuan se memorandumi nuk bazohet te besimi apo premtimet, por te “rezultatet konkrete”, që do të thotë se Irani do të përfitojë ekonomikisht vetëm pasi të verifikohet se ka zbatuar detyrimet e marra.
Megjithëse të gjitha palët – SHBA-ja, Irani, Pakistani dhe Katari – shprehen optimiste me kujdes, mbetet ende një rrugë e shkurtër për t’u përshkuar.
Versione të ngjashme të kësaj marrëveshjeje janë pritur disa herë gjatë muajve të fundit, por kanë dështuar në fazat përfundimtare.
Ministri i Jashtëm iranian tha se, sapo të përfundojnë fazat e fundit të negociatave, marrëveshja do të nënshkruhet dhe do të shpallet publikisht.
“Kjo mund të ndodhë brenda ditëve të ardhshme. Jam shumë optimist,” deklaroi Araghchi.
Ai theksoi se pika e parë e memorandumit është heqja e bllokadës detare amerikane ndaj Iranit.
Sa i përket Ngushticës së Hormuzit, përmes së cilës kalon rreth 20% e tregtisë botërore të naftës dhe gazit natyror të lëngshëm, Araghchi tha se administrimi i saj “nuk do të jetë më si më parë”.
Që prej mbylljes së ngushticës, Irani ka kërkuar pagesa nga anijet që kalojnë aty, ndërsa SHBA-ja ka insistuar që lundrimi të jetë i lirë për të gjitha mjetet detare.
Zyrtari i lartë iranian shtoi gjithashtu se memorandumi parashikon edhe përfundimin e konfliktit mes Izraelit dhe Hezbollahut në Liban. Megjithatë, raportime të mëhershme amerikane kanë sugjeruar se Libani mund të mos jetë pjesë e kësaj marrëveshjeje, ndërsa Irani ka këmbëngulur për përfshirjen e tij.
Nga ana tjetër, kryeministri izraelit ka deklaruar se Izraeli do të vazhdojë të godasë Hezbollahun nëse grupi vazhdon sulmet ndaj veriut të Izraelit.