Luftimet janë rikthyer në rajonin verior të Tigrayt në Etiopi, duke ngritur shqetësime se konflikti mund të zgjerohet përtej kufijve të vendit dhe të përfshijë edhe shtetet e tjera të Bririt të Afrikës.
Forcat tigraiane nisën një ofensivë të madhe më 23 shtator, ndërsa luftime janë raportuar edhe në rajonet fqinje Afar dhe Amhara. Përshkallëzimi kërcënon marrëveshjen e brishtë të paqes të arritur në Pretoria në vitin 2022, e cila i dha fund luftës së mëparshme mes qeverisë federale të Etiopisë dhe Frontit Çlirimtar të Popullit të Tigrayt (TPLF).
Ekspertët paralajmërojnë se situata nuk duhet parë vetëm si një rikthim i konfliktit në Tigray. Martin Plaut, gazetar britanik dhe ekspert për Bririn e Afrikës, ka thënë se konflikti mund të përhapet përtej kufijve të Etiopisë.
Sipas tij, nëse luftimet përhapen, një përfshirje e drejtpërdrejtë e Eritresë mund të sjellë edhe forcat sudaneze në konflikt, duke rritur rrezikun që i gjithë rajoni të përfshihet në një luftë më të gjerë.
Edhe Jalale Getachew Birru, analist i lartë për Afrikën Lindore në organizatën ACLED, ka theksuar se konflikti në Etiopi nuk mund të shihet i shkëputur nga zhvillimet në vendet fqinje.
Sipas saj, luftimet në Etiopi janë pjesë e një dinamike më të gjerë rajonale, ku përplasen interesa dhe aleanca të ndryshme në Sudan dhe Somali. Rreziku i përshkallëzimit lidhet pikërisht me faktin se disa konflikte në rajon janë tashmë të ndërlidhura politikisht dhe gjeografikisht.
Afrika kërkon përmbajtje
Bashkimi Afrikan ka shprehur shqetësim të thellë për mundësinë e destabilizimit të mëtejshëm.
Më 23 shtator, kryetari i Komisionit të Bashkimit Afrikan, Mahmoud Ali Youssouf, paralajmëroi se aleancat e reja politike dhe ushtarake mund të rrezikojnë përparimin e arritur që nga viti 2020.
Bashkimi Afrikan bëri thirrje për ndalimin e menjëhershëm të veprimeve që mund të përshkallëzojnë tensionet, rifillimin e dialogut të drejtpërdrejtë në kuadër të marrëveshjes së Pretoria-s dhe përmbajtje nga vendet fqinje të Etiopisë. Përpjekjet diplomatike do të mbështeten edhe nga ish-presidenti nigerian Olusegun Obasanjo, i dërguari i posaçëm i Bashkimit Afrikan për Bririn e Afrikës.
Aleancat e reja në Etiopi
Situatën e ndërlikon edhe krijimi i aleancave të reja brenda Etiopisë.
TPLF së fundmi iu bashkua gjashtë grupeve të tjera të armatosura etiopiane në një aleancë që synon largimin e qeverisë së kryeministrit Abiy Ahmed. Në mesin e tyre është edhe lëvizja Amhara Fano, e cila kishte luftuar kundër TPLF-së gjatë luftës së mëparshme.
Megjithatë, grupet nuk përbëjnë një forcë të unifikuar ushtarake dhe kanë objektiva politike e interesa territoriale të ndryshme. Kjo mund ta vendosë qeverinë etiopiane përballë disa fronteve njëkohësisht.
Veçanërisht shqetësuese janë zhvillimet në Afar, rajon në verilindje të Etiopisë që kufizohet me Eritrenë dhe Xhibutin. Nëpër këtë zonë kalon korridori kryesor i transportit që lidh Etiopinë pa dalje në det me Xhibutin dhe përmes të cilit kalon një pjesë e madhe e tregtisë ndërkombëtare të Etiopisë.
Luftimet e zgjatura në Afar mund të rrezikojnë kështu një nga linjat kryesore ekonomike të vendit.
Eritrea, një faktor kyç
Roli i Eritresë është një nga shqetësimet kryesore.
Gjatë luftës së Tigrayt nga viti 2020 deri më 2022, trupat eritreatë luftuan në krah të forcave federale etiopiane kundër TPLF-së. Pas përfundimit të luftës, marrëdhëniet mes Addis Abebës dhe Asmarës janë përkeqësuar, ndërsa ambiciet e Etiopisë për qasje në Detin e Kuq kanë shtuar shqetësimet e sigurisë në Eritre.
Etiopia e ka akuzuar Eritrenë për mbështetjen e grupeve të armatosura kundër qeverisë, ndërsa Asmara i ka mohuar këto akuza. Shtrirja e përfshirjes së drejtpërdrejtë të Eritresë mbetet e vështirë të përcaktohet në mënyrë të pavarur.
Sudani, një tjetër pikë e rrezikshme
Në perëndim, Sudani është përfshirë në luftë që nga viti 2023, mes Forcave të Armatosura Sudaneze (SAF) dhe Forcave të Mbështetjes së Shpejtë (RSF).
Sipas Plaut, Etiopia dhe Eritrea janë tashmë të përfshira në mënyrë indirekte në konfliktin sudanez, por në anë të ndryshme. Ai pretendon se Etiopia mbështet RSF-në dhe se në perëndim të Etiopisë ekziston një bazë ku luftëtarë të RSF-së furnizohen dhe trajnohen. DW thekson se nuk e ka verifikuar në mënyrë të pavarur këtë pretendim.
Plaut paralajmëron se një përshkallëzim i ri mes Etiopisë dhe Eritresë mund t’u krijojë palëve rivale në Sudan mundësi për të shfrytëzuar situatën, duke ndryshuar rrugët e furnizimit dhe llogaritjet ushtarake.
Sipas tij, përfshirja e fuqive të ndryshme rajonale në konfliktet e Etiopisë dhe Sudanit mund të krijojë një zinxhir përshkallëzimi, ku një konflikt ushqen tjetrin.
Lidhja me Detin e Kuq
Rreziku shtrihet edhe drejt Detit të Kuq.
Ngushtica Bab el-Mandeb, një nga pikat më të rëndësishme të transportit detar në botë, lidh Detin e Kuq me Gjirin e Adenit dhe Oqeanin Indian. Eritrea dhe Xhibuti ndodhen në anën perëndimore të saj, ndërsa Jemeni në anën lindore.
Pozita e Eritresë dhe kontrolli i portit të Assabit i japin vendit rëndësi strategjike përtej konfliktit në Tigray. Një përkeqësim i madh i marrëdhënieve mes Etiopisë dhe Eritresë mund të ndikojë kështu edhe në sigurinë më të gjerë të Detit të Kuq.
Megjithatë, një luftë e gjerë rajonale nuk konsiderohet e pashmangshme. Grupet e armatosura etiopiane kanë interesa të ndryshme, Eritrea mund të shmangë ndërhyrjen e drejtpërdrejtë, ndërsa palët ndërluftuese në Sudan kanë objektivat e tyre.
Por, siç theksohet në analizën e DW, konfliktet nuk kanë nevojë të kenë një komandë të përbashkët ushtarake për t’u ndërlidhur.
Lufta e mëparshme në Tigray, e cila përfundoi me marrëveshjen e Pretoria-s, shkaktoi qindra mijëra viktima dhe zhvendosi miliona njerëz. Marrëveshja ndali luftimet në shkallë të gjerë, por shumë nga mosmarrëveshjet politike dhe territoriale mbetën të pazgjidhura.
Tani, me rikthimin e luftimeve në Tigray, praninë e disa grupeve të armatosura në Etiopi, mundësinë e përfshirjes së Eritresë dhe luftën që vazhdon në Sudan, shqetësimi kryesor është që një konflikt i ri në veri të Etiopisë të shndërrohet në një krizë me pasoja për të gjithë Bririn e Afrikës.
Eksperti Martin Plaut ka paralajmëruar se konflikti mund të jetë jashtëzakonisht i përgjakshëm, duke kujtuar se rreth 600 mijë njerëz humbën jetën në luftën e kaluar në Tigray. Megjithatë, ai nuk parashikon se numri i viktimave do të jetë domosdoshmërisht i njëjtë ose më i lartë.