Në qytetin port tunizian të Sfaksit, u ula këtë muaj me një grup burrash në një park me rërë dhe me erë. Ndërsa dielli perëndonte, njëri e vendosi kapakun e shishes së tij në tokë, duke derdhur një pjesë të ujit për një mace endacake. Burrat (Darfuris), shpjegonin se kishin shpëtuar nga ai që ata e quanin një gjenocid të ri në Sudan. Ata panë militantë që digjnin shtëpi, fshatra të tëra dhe vrapuan për të shpëtuar jetën e tyre.

Ka dhjetëra, ndoshta qindra sudanezë që qëndrojnë aktualisht në atë park në Sfax dhe mijëra në të gjithë qytetin. Ata flenë në karton, ose dyshekë nëse janë me fat.

Ata mendojnë për fatet e tyre, duke biseduar në heshtje për përvojat e tyre dhe duke pyetur veten se ku mund të marrin ushqim. Kryesisht, presin për para nga të afërmit ose miqtë, ose për punë që mund t’u mundësojë të mbledhin 2 mijë dinarë tunizianë, ose 647 dollarë, për të siguruar një vend në një varkë dhe një shans për të shpëtuar.

Të gjithë ata që takova në Sfax, i cili është rreth 80 milje nga ishulli italian i Lampedusa, donin të kalonin Mesdheun për në Evropë. Të gjithë e dinin se teksa përpiqen të ikin, mund të vdesin.

Kështu njerëzit largohen çdo ditë. Disa dërgojnë mesazhe ngazëllyese nga Italia; të tjerët lahen të vdekur përgjatë bregut.

Fundjavën kur u ula në park, tre anije u përmbysën, duke lënë më shumë se 80 të vdekur ose të zhdukur. Dhjetë trupa u gjetën në plazhet aty pranë. Javën e kaluar, 41 persona u raportuan se kishin vdekur pas një përmbytjeje të anijes në brigjet italiane.

Vdekja masive është normalizuar prej kohësh në kufijtë e Evropës. Më shumë se 27,800 njerëz kanë vdekur ose janë zhdukur në Detin Mesdhe që nga viti 2014.

Ky vit pritet të jetë veçanërisht vdekjeprurës. Mbi 2,000 njerëz kanë humbur jetën duke u përpjekur të shkonin në Evropë, duke përfshirë më shumë se 600 që vdiqën kur një anije u përmbys në brigjet e Greqisë në qershor. Kështu duket një krizë e të drejtave të njeriut, etikës dhe mbi të gjitha pabarazisë globale.

Ata që janë mbledhur në Tunizi, tani vendi kryesor i nisjes së Afrikës së Veriut në rrugën kryesore të migrimit për në Evropë, kanë prejardhje të ndryshme.

Takova njerëz nga Burkina Faso, Gambia, Senegali, Nigeria, Somalia, Eritrea dhe Liberia. Disave, si Darfuri, me shumë gjasa do t’u jepet mbrojtje ndërkombëtare dhe statusi i refugjatit nëse arrijnë të shkojnë në një vend të sigurt.

Të tjerët ndoshta nuk do ta bëjnë – ata po ikin nga korrupsioni dhe varfëria endemike, vende ku kujdesi shëndetësor është i rrallë dhe fëmijët vdesin sëmundje të parandalueshme. Ata kërkojnë mundësi dhe çdo version të një jete të qëndrueshme. Vijnë pothuajse ekskluzivisht nga ish-kolonitë evropiane ose britanike.

Takova njerëz që kërkonin të largoheshin, të cilët kishin jetuar në Tunizi prej vitesh, por kishin humbur punën dhe ishin dëbuar pas vërejtjeve të presidentit të vendit, Kais Saied.

Në shkurt, Saied sugjeroi se afrikanët subsaharianë ishin pjesë e një marrëveshjeje kriminale “për të ndryshuar përbërjen demografike të Tunizisë”, duke shkaktuar një valë abuzimi dhe persekutimi.

Kjo nuk e ndaloi Bashkimin Evropian të kërkonte një marrëveshje me Saied për të frenuar migracionin: Në këmbim të “menaxhimit të kufirit“, ai do t’i sigurojë Tunizisë 118 milionë dollarë dhe do të angazhohet për të ofruar ndihmë shtesë.

Për liderët evropianë, brutaliteti i Tunizisë – në fillim të korrikut, më shumë se 1000 afrikanë sub-Saharianë u mblodhën në Sfax dhe u hodhën në kufirin libian pa ushqim dhe ujë – mund të jetë më pak i rëndësishëm sesa gatishmëria e saj për të bashkëpunuar.

E ulur në dyshekë nën një pemë ulliri në Sfax, 30-vjeçarja nga Sierra Leone, Aisha Bangura largonte morrat nga flokët e një shoqeje. Ajo vuri në dukje vajzën e saj të vogël, e cila po luante në rërë me katër fëmijë të tjerë, duke përdorur si lodra kanaçe bosh ushqimore. Bangura tha se bashkëshorti i saj vdiq në shkretëtirën libiane, ku ata kaluan për nëntë ditë rresht. Në Sierra Leone, një vend ku produkti i brendshëm bruto për frymë ishte 461 dollarë vitin e kaluar, Bangura dikur shiste portokall, por biznesi u tha. “Unë nuk kisha punë,” shpjegoi ajo.

“Nuk kisha para për të bërë biznes”

Vitet e fundit, situata ekonomike në pjesën më të madhe të Afrikës është përkeqësuar, nga pandemia dhe lufta në Ukrainë. Duke jetuar në Ugandën veriore gjatë bllokimeve të para, pashë se sa shpejt njerëzit filluan të vdisnin nga uria ndërsa kursimet e tyre të pakta avulluan.

Vitin e kaluar, në Sierra Leone, pashë se kriza e kostos së jetesës çoi në protesta vdekjeprurëse. Ndryshimet klimatike e bëjnë gjithçka më keq. Në Niger, ajo përkeqësoi kequshqyerjen; në Somali, ajo kontribuoi në gatishmëri të urisë.

Përballë vuajtjeve të tilla, bota e pasur po forcon kufijtë e saj. Në Britani, qeveria ka miratuar një projekt-ligj drakonian që i pengon refugjatët të pretendojnë të drejtën e tyre për mbrojtje ndërkombëtare dhe planifikon të strehojë azilkërkuesit në një maune lundruese.

Zyrtarët evropianë flasin për “thyerjen e modelit të biznesit të kontrabandistëve”, por deklaratat e tyre shpërfillin faktin se kontrabandistët e qenieve njerëzore thjesht po plotësojnë një nevojë. Ndryshe nga unë, një evropian që fluturoi pa vizë nga Irlanda në Tunizi, nuk ka asnjë mënyrë të sigurt për shumë afrikanë të udhëtojnë në drejtimin tjetër.

Debati rreth migrimit zakonisht përqendrohet në atë se si t’i mbajmë jashtë njerëzit e paprivilegjuar, në vend që të shtrojë pyetje më të gjera, ndoshta më ekzistenciale: A mundemi ne, në Perëndim, të pretendojmë ende të besojmë në të drejtat e njeriut, ndërkohë që në mënyrë efektive falim abuzimet në kufijtë tanë? A jemi të kënaqur me krimet që kryhen për të ndaluar njerëzit të arrijnë në territoret tona? Dhe a nuk duhet të kenë të drejtë të përfitojnë edhe nga ne njerëzit që vijnë nga vende që i kemi shfrytëzuar prej kohësh?

Migrimi – dhe reagimi i Perëndimit ndaj tij – është një nga historitë përcaktuese të epokës sonë. Për momentin, është një përrallë e fatkeqësisë dhe vdekjes, mizorisë dhe bashkëpunimit. Ne kemi nevojë urgjente për të gjetur një qasje më të mirë.