Zgjerimi: Imperativi i BE-së
Debati se si duhet të reformojë BE-ja është tani i hapur. Më 19 shtator, raporti i titulluar “Lundrimi në det të hapur: Reformimi dhe zgjerimi i BE-së për shekullin 21″, i paraqitur nga një “grup prej dymbëdhjetë” ekspertësh franko-gjerman, i nxitur nga ministrat e Evropës të Francës dhe Gjermanisë, Laurence Boone dhe Anna Lührmann, u […]
Debati se si duhet të reformojë BE-ja është tani i hapur. Më 19 shtator, raporti i titulluar “Lundrimi në det të hapur: Reformimi dhe zgjerimi i BE-së për shekullin 21″, i paraqitur nga një “grup prej dymbëdhjetë” ekspertësh franko-gjerman, i nxitur nga ministrat e Evropës të Francës dhe Gjermanisë, Laurence Boone dhe Anna Lührmann, u diskutua në Këshillin e Çështjeve të Përgjithshme të BE-së.
Është kontributi më domethënës, konkret në valën e deklaratave për nevojën që BE-ja të bëjë zgjedhje të guximshme gjeopolitike, gjeostrategjike nëse do të mbetet e rëndësishme në skenën botërore.
Raporti studion se si BE-ja mund të bëhet “gati për zgjerimin” deri në vitin 2030, një datë që Presidenti i Këshillit të BE Charles Michel sugjeroi së fundmi në Forumin e Sigurisë në Bled në Slloveni.
Ai përshkruan drejtpërdrejt hapat e nevojshëm që çojnë në thellimin përpara zgjerimit të BE-së. Theksi mbi respektimin e vlerave themelore të BE-së për sundimin e ligjit dhe demokracinë, si në shtetet anëtare ashtu edhe në vendet kandidate, mbështet të gjithë qasjen e raportit.
Si përmbledhje, nëse BE-ja nuk mund t’i mbajë këto vlera përmes rregullave dhe procedurave, ajo nuk do të përmbushë misionin e saj.

Një zgjim i vrazhdë
Sulmi brutal i Rusisë, një fuqi bërthamore, ndaj Ukrainës, një vend sovran evropian me 43 milionë banorë, ishte një zgjim i vrazhdë. Në fakt, ajo filloi në vitin 2014 me aneksimin e Krimesë.
Ky agresion përmbysi të gjitha iluzionet për paqen në kontinentin evropian. Deklarata e famshme e Montesquieu-s për ” les doux effets du commerce “, ose efektet qetësuese të tregtisë intensive midis vendeve që do të çonin në shmangien e konfliktit për shkak të ndërvarësisë, u vërtetua në mënyrë dramatike e gabuar në fillim të shekullit të 21-të.
Ata që besonin në një Rusi të gatshme për të pranuar rendin ndërkombëtar të bazuar në rregulla ndërkombëtare, nuk ia vunë veshin deklaratave të Vladimir Putinit në Konferencën e Sigurisë së Mynihut të shkurtit 2007, kur ai shpalli “Zeitenwende” të tij, ose pikëpamje krejtësisht të ndryshme për botën.
Komisioni Evropian nën drejtimin e Ursula von der Leyen e deklaroi veten kur erdhi në detyrë në 2019 si një “gjeopolitik”, duke ditur botën në ndryshim me të cilën po përballej. BE thjesht nuk mund të vazhdonte me biznesin si zakonisht. Duhet kohë që BE-ja të veprojë dhe siç thotë shprehja, ajo është formuar dhe forcuar përmes krizave. Megjithatë, agresioni rus e tronditi atë në mënyrë dramatike nga vetëkënaqësia dhe çoi në një shkallë uniteti që nuk u pa në BE që kur u përball me Brexit.

Duke dalë nga koma
Zgjerimi i BE-së është paralajmëruar si një nga politikat e saj më të suksesshme. Megjithatë, në dekadën e fundit që kur Kroacia iu bashkua vendit të fundit në vitin 2013, ajo është përshkruar në mënyra të ndryshme si koma ose në gjendje të fjetur. Procesi kishte humbur besueshmërinë.
Edhe disa euro-entuziastë në Ballkanin Perëndimor, vende kandidate apo kandidate potenciale, kanë humbur besimin në perspektivën e anëtarësimit në BE si shtete anëtare të plota, pavarësisht nga mbështetja e lartë publike për anëtarësimin përfundimisht. Zvogëlimi i përpjekjeve, madje edhe kthimet serioze të prapambetjes demokratike, në vendet kandidate kanë ngritur gjithashtu dyshime nga ana e BE-së nëse liderët në vendet kandidate janë seriozë në lidhje me dëshirën e tyre për t’u anëtarësuar.
Është koha për një përpjekje të re të përbashkët: reformat duhet të zbatohen si në BE ashtu edhe në vendet kandidate, ndërsa lidhjet më të ngushta duhet të krijohen sa më shpejt që të jetë e mundur për të mbështetur tranzicionin dhe për t’i afruar vendet kandidate me BE-në hap pas hapi.
Raporti, “Lundrimi në det të hapur: Reformimi dhe zgjerimi i BE-së për shekullin 21”, bën disa sugjerime interesante përtej marrëdhënieve të zakonshme qeveri-qeveri: përfshirja e qytetarëve nga vendet kandidate në demokracinë pjesëmarrëse do të ishte një hap i rëndësishëm. Partneritetet/ mentorimi/ binjakëzimi ndërmjet anëtarëve të BE-së dhe vendeve kandidate…
BE-ja duhej të reagonte ndaj dëshirës së Ukrainës dhe Moldavisë që dëshironin të fillonin menjëherë procesin për t’u bashkuar me BE-në, të cilën ukrainasit e kishin shprehur qartë tashmë në protestat e Euromaidanit në dimrin 2013-2014 në Kiev. Ndërkohë, rritja e tensioneve gjeopolitike dhe rritja e agresionit rus kanë çuar gjithashtu në një rivlerësim të rëndësisë strategjike të futjes së vendeve të Ballkanit Perëndimor.
Besueshmëria e BE-së si një aktor global në një botë të dominuar në aspektin e sigurisë nga SHBA-ja dhe Kina është në rrezik. Nëse BE-ja nuk është në gjendje të reformojë veten dhe në të njëjtën kohë të kryejë konsolidimin e saj përmes një procesi të bazuar në merita, ajo do të humbasë ndikimin, edhe pse ekonomia e saj është më e forta pas SHBA-së, por me një popullsi në tkurrje që përfaqëson aktualisht 7 për qind të totalit global.
Zgjerimi i pritshëm tashmë i kombinuar i BE-së me Ukrainën, Moldavinë (potencialisht Gjeorgjinë) dhe gjashtë vende të Ballkanit Perëndimor do ta sillte numrin e vendeve anëtare në 35 ose 36. Prandaj, BE-ja, thekson se raporti duhet të veprojë pa vonesë, me njohjen e plotë të kompleksitetet e përfshira. Nëse hapësira lihet e hapur, Rusia dhe Kina në veçanti do ta përdorin këtë për të vepruar si prishës dhe për të demonstruar dobësinë e BE-së dhe për të krijuar probleme sigurie në territorin evropian.
Për të rifituar besueshmërinë, BE-ja duhet të ketë një zgjerim të suksesshëm të një ose dy vendeve në vitet e ardhshme deri në vitin 2030. Mali i Zi, një vend me vetëm 600 mijë banorë, është kryesuesi në Ballkanin Perëndimor, ndërsa Moldavia, një vend me 2.1 milionë banorë, duket kandidati tjetër më i mundshëm së bashku me Maqedoninë e Veriut. Nëse këto vende do të plotësonin kushtet e nevojshme, hyrja e tyre do të tregonte se procesi është real dhe i besueshëm dhe do të nxiste konkurrencë mes kandidatëve të tjerë.
Ballkani Perëndimor është sot, me rënien dramatike demografike, me rreth 16 milionë banorë, që është afërsisht gjysma e popullsisë aktuale të vlerësuar të Ukrainës. Këto janë renditje krejtësisht të ndryshme të madhësisë. Marrja e Ukrainës në një situatë të parashikueshme të pasluftës kërkon ndryshime thelbësore në shumë politika dhe instrumente kyçe të BE-së.
Dhënia e Ukrainës dhe Moldavisë për bisedimet e anëtarësimit nga Këshilli i BE-së dhjetorin e ardhshëm do të ishte një mesazh vendimtar gjeopolitik solidariteti për njerëzit e këtyre dy vendeve si dhe për Rusinë për angazhimin dhe vendosmërinë e BE-së për t’u konsoliduar.
Për sa i përket sigurisë së përgjithshme të BE-së dhe qëndrimit global, kostoja e moszgjerimit duhet të konsiderohet seriozisht. Kjo është arsyeja pse ky raport i “grupit të dymbëdhjetëve” hap rrugën drejt një BE të reformuar dhe të gatshme për të përballuar sfidat e atyre, pikëpamjet e të cilëve kundërshtojnë një shoqëri demokratike të bazuar në rregulla.














