Vendimi i Gjykatës Kushtetuese për rrëzimin e dekretit të presidentes Vjosa Osmani për shpërndarjen e Kuvendit nuk është thjesht një episod juridik. Është një pasqyrë e qartë e një qasjeje politike që shpesh e ngatërron pushtetin me të drejtën dhe vullnetin personal me rendin kushtetues. Në thelb, është një përplasje mes inatit dhe Kushtetutës – dhe, fatmirësisht, këtë herë fitoi kjo e fundit.
Dekreti i presidentes nuk ishte një akt rutinë institucional. Ai ishte një veprim që mbante në vete një dozë të dukshme nervozizmi politik, një reagim i nxituar që nuk e kishte bazën në interpretim të qëndrueshëm kushtetues, por më shumë në një lexim selektiv dhe të përshtatur të rrethanave. Në këtë kuptim, rrëzimi i tij nuk është surprizë. Është rezultat logjik i një veprimi që, që në momentin e nënshkrimit, kishte më shumë aromë politike sesa ligjore.
Gjykata Kushtetuese, në vendimin e saj, e bëri atë që pritej nga një institucion i tillë: e rivendosi balancën. Por mënyra se si e bëri këtë është po aq interesante sa vetë përmbajtja e vendimit. Sepse, edhe pse arsyetimi juridik konsiderohet nga shumë ekspertë si i saktë dhe i qëndrueshëm, gjuha e përdorur në dispozitiv lë hapësirë për interpretim. Ajo nuk është aq e drejtpërdrejtë sa do të pritej në një rast të tillë.
Disa njohës të çështjeve kushtetuese kanë theksuar se formulimi i vendimit “reflekton njëfarë hezitimi”. Një hezitim për ta emërtuar qartë dhe pa ekuivok atë që në thelb është një shkelje kushtetuese. Në vend që të thuhet hapur se presidentja ka vepruar në kundërshtim me Kushtetutën, përdoren formulime më të zbutura, më diplomatike, sikur të ishte fjala për një keqkuptim institucional e jo për një tejkalim kompetencash.
Kjo nuk është rastësi. Në një ambient politik ku institucionet shpesh janë nën presion, edhe Gjykata Kushtetuese duket se vepron me kujdes të shtuar. Nuk është sekret që ky institucion ka qenë shpesh në qendër të sulmeve politike, direkte apo indirekte. Në këtë kontekst, gjuha e butë mund të shihet si një përpjekje për të shmangur përplasjet e ashpra, për të ruajtur njëfarë stabiliteti institucional.
Por kjo qasje ka edhe koston e saj. Sepse një vendim i cili nuk e thotë qartë atë që është e qartë, rrezikon të lërë hapësirë për keqinterpretim. Dhe në një sistem ku respekti për Kushtetutën nuk është gjithmonë i padiskutueshëm, çdo paqartësi mund të shfrytëzohet.
* * *
Në anën tjetër, vendimi i gjykatës nuk u ndal vetëm në rrëzimin e dekretit, por dha kohë – plot 34 ditë – për zgjedhjen e presidentit të ri. Kjo është një ndërhyrje që shkon përtej anulimit të një akti dhe hyn në zonën e orientimit institucional. Është një sinjal se krizat politike nuk mund të zgjidhen me veprime të njëanshme, por kërkojnë procese të qarta dhe respektim të rregullave.
Megjithatë, kjo nuk e zbeh faktin se e gjithë situata mund të ishte shmangur. Nëse presidentja do të kishte ndjekur një qasje më të matur, më të konsultuar dhe më pak impulsive, nuk do të kishte pasur nevojë për ndërhyrje të gjykatës. Por kur vendimet merren në frymën e inatit apo të imponimit politik, përplasja me Kushtetutën bëhet e pashmangshme.
Në këtë rast, duket se presidentja ka vepruar me bindjen se interpretimi i saj është i mjaftueshëm për të justifikuar një hap kaq të rëndësishëm si shpërndarja e Kuvendit. Por Kushtetuta nuk është dokument që i nënshtrohet interpretimeve personale. Ajo kërkon standarde të larta të arsyetimit dhe, mbi të gjitha, respekt për kufijtë që vendos.
Rrëzimi i dekretit është një kujtesë e fortë se askush nuk është mbi Kushtetutën. As presidenti, as qeveria, as Kuvendi. Ky është një parim themelor i çdo shteti demokratik. Dhe çdo përpjekje për ta anashkaluar atë, herët a vonë, përballet me reagimin institucional.
Por çështja nuk mbaron këtu sepse, përtej aspektit juridik,, ky episod ngre pyetje serioze për kulturën politike në vend. A jemi duke ndërtuar institucione që respektojnë njëri-tjetrin dhe rregullat e lojës, apo po krijojmë një sistem ku secili tenton të shtyjë kufijtë deri në maksimum?
Nëse vendimet e rëndësishme vazhdojnë të merren në mënyrë të nxituar dhe pa koncensus, krizat do të jenë të pashmangshme. Dhe çdo krizë e tillë e dobëson besimin e qytetarëve në institucione. Sepse kur Kushtetuta interpretohet sipas interesit të momentit, ajo humbet rolin e saj si garanci e stabilitetit.
Ky rast duhet të shërbejë si një mësim. Jo vetëm për presidenten, por për të gjithë aktorët politikë. Kushtetuta nuk është pengesë për veprim, por kornizë që e bën veprimin legjitim. Çdo përpjekje për ta anashkaluar atë, sado e justifikuar të duket në moment, përfundon si ky dekret: i rrëzuar, i delegjitimuar dhe i panevojshëm.
Në fund të fundit, politika mund të udhëhiqet nga emocioni, por shteti duhet të udhëhiqet nga rregulli. Dhe ky është një dallim që nuk duhet harruar.