Lufta mes Izraelit dhe Iranit po shkakton pasoja të mëdha për ekonominë globale, ndërsa një nga pikat më strategjike të transportit të energjisë në botë, Ngushtica e Hormuzit, po përballet me bllokim të trafikut detar.
Kjo ngushticë që lidh Gjiri Persik me Deti Arab konsiderohet një arterie jetike për tregtinë globale të naftës dhe gazit. Sipas analistëve të energjisë, rreth një e pesta e furnizimit botëror me naftë kalon çdo ditë përmes kësaj rruge të ngushtë detare.
Tensionet janë rritur ndjeshëm pas sulmeve ndaj anijeve cisternë dhe paralajmërimeve nga forcat iraniane që kanë ndaluar lundrimin në zonë.
“Ngushtica e Hormuzit është një pikë shumë e ngushtë strategjike në Gjirin Persik. Ajo ndodhet në jug të Iranit dhe në veri të Emiratet e Bashkuara Arabe. Përmes saj kalon një pjesë shumë e madhe e energjisë botërore, përfshirë naftën, produktet e naftës dhe gazin natyror të lëngshëm. Rreth 20 për qind e naftës globale kalon çdo ditë nga kjo rrugë detare, prandaj ajo është kritike për ekonominë botërore”, tha analisti i kompanisë së inteligjencës tregtare Kpler, Naveen Das.
Pamjet nga rajoni tregojnë qindra anije të ankoruara pranë ngushticës, ndërsa trafiku detar pothuajse është ndalur.
Të paktën 200 anije, përfshirë cisterna nafte dhe transportues gazi, janë detyruar të presin për shkak të rrezikut të sulmeve.
Në fillim të marsit, një cisternë nafte u përfshi nga flakët pranë brigjeve të Omani pas një shpërthimi që dyshohet të jetë i lidhur me përshkallëzimin e konfliktit.
Ndërkohë, një mesazh radiofonik i Garda Revolucionare Iraniane paralajmëroi të gjitha anijet që të mos kalonin përmes këtij korridori detar.
“Zyrtarisht ngushtica nuk është mbyllur, por në praktikë kemi një bllokim të saj. Anijet po kërcënohen me sulme dhe siguracionet për transportin janë bërë jashtëzakonisht të shtrenjta ose të pamundura për t’u siguruar”, tha Das.
Pasojat e para janë reflektuar menjëherë në tregjet financiare dhe energjetike. Çmimet e naftës dhe gazit janë rritur, ndërsa kontratat për naftën diesel në Evropë kanë arritur nivelin më të lartë që nga viti 2022.
Konflikti ka detyruar disa rafineri në Lindjen e Mesme, në Kinë dhe në Indi të ndalojnë përkohësisht përpunimin e naftës për shkak të mungesës së furnizimit.
Sipas të dhënave të industrisë energjetike, mbi 20 milionë fuçi naftë dhe produkte të saj kalojnë çdo ditë përmes Ngushticës së Hormuzit. Shumica e eksporteve nga vendet e OPEC, përfshirë Arabia Saudite, Emiratet e Bashkuara Arabe, Kuvajti dhe Iraku, transportohen pikërisht përmes kësaj rruge.
Po ashtu, Katari, një nga eksportuesit më të mëdhenj të gazit natyror të lëngshëm në botë, dërgon pothuajse të gjithë prodhimin e tij përmes kësaj ngushtice.
Ekspertët vlerësojnë se Irani po përpiqet të godasë infrastrukturën e energjisë për të rritur çmimet globale të energjisë dhe për të ushtruar presion ndaj Shteteve të Bashkuara të Amerikës.
Për të shmangur krizën, vendet e Gjirit po kërkojnë rrugë alternative për transportin e naftës. Një prej tyre është tubacioni Lindje–Perëndim në Arabinë Saudite që transporton naftë drejt Detit të Kuq, si dhe tubacionet në Emiratet e Bashkuara Arabe që çojnë drejt porteve jashtë Gjirit Persik.
Megjithatë, ekspertët paralajmërojnë se këto rrugë alternative nuk mund ta zëvendësojnë plotësisht trafikun që kalon përmes Ngushticës së Hormuzit.
Sipas tyre, në teori vetëm rreth 45 për qind e naftës që kalon përmes kësaj rruge mund të devijohet përmes tubacioneve alternative, ndërsa pjesa tjetër mbetet e varur nga transporti detar.
Përtej tregjeve të energjisë, ndikimi i krizës mund të prekë drejtpërdrejt edhe konsumatorët në mbarë botën. Rritja e çmimeve të karburanteve pritet të rrisë kostot e transportit, çmimet e udhëtimeve ajrore dhe çmimet e produkteve ushqimore.
Ekspertët paralajmërojnë se nëse konflikti vazhdon për javë të tëra, mund të shfaqen edhe pasoja humanitare në vendet e Lindjes së Mesme, ku furnizimi me ushqime dhe energji mund të vihet në rrezik.
Megjithatë, tregjet ndërkombëtare për momentin nuk po reagojnë me panik të plotë, pasi disa vende prodhuese jashtë rajonit po përpiqen të rrisin prodhimin për të kompensuar mungesën e mundshme të furnizimit.
Pavarësisht kësaj, fakti që një pjesë kaq e madhe e furnizimit global me energji kalon përmes një korridori kaq të ngushtë detar e bën krizën në Ngushticën e Hormuzit një çështje me ndikim global, e cila mund të reflektohet në çmimet e energjisë, ushqimeve dhe mallrave në mbarë botën.