Zyrtarë të lartë të Shteteve të Bashkuara dhe Iranit ndodhen në Oman për bisedime, në një kohë kur kriza mes dy vendeve ka ngritur shqetësime serioze për një përballje të mundshme ushtarake.
Këto diskutime vijnë pas një grumbullimi të forcave ushtarake amerikane në Lindjen e Mesme, si reagim ndaj shtypjes së dhunshme nga ana e Iranit të protestave mbarëkombëtare kundër qeverisë muajin e kaluar, shkruan BBC, transmeton Dukagjini.
Grupet për të drejtat e njeriut thonë se mijëra persona janë vrarë gjatë këtyre protestave.
Megjithatë, qëllimi dhe përmbajtja e bisedimeve, të cilat besohet se po zhvillohen në mënyrë indirekte, mbeten të paqarta, ndërsa dy vendet qëndrojnë ende larg njëri-tjetrit për shkak të mosbesimit të ndërsjellë.
Shpresa është që, nëse bisedimet rezultojnë të suksesshme, ato të çojnë drejt një kornize për negociata të mëtejshme.
SHBA kërkon që Irani të ngrijë programin e tij bërthamor dhe të heqë dorë nga rezervat e uraniumit të pasuruar. Uashingtoni ka deklaruar se bisedimet në Oman duhet të përfshijnë gjithashtu programin balistik të Iranit, mbështetjen e tij për grupe të armatosura në rajon dhe trajtimin e qytetarëve të vet.
Irani, nga ana tjetër, ka thënë se diskutimet do të kufizohen vetëm në çështjen bërthamore, dhe mbetet e paqartë nëse këto mospërputhje janë kapërcyer.
Nga Omani u bë e ditur se ministri i Jashtëm ka zhvilluar bisedime të ndara me ministrin e Jashtëm iranian Abbas Araghchi, të dërguarin special amerikan Steve Witkoff dhe Jared Kushner, të premten në mëngjes.
“Konsultimet u përqendruan në përgatitjen e kushteve të përshtatshme për rifillimin e negociatave diplomatike dhe teknike”.
Raundi i fundit i bisedimeve mes SHBA-së dhe Iranit mbi programin bërthamor ishte planifikuar për qershor 2025, por u anulua pas sulmit surprizë të Izraelit ndaj Iranit.
Në javët e fundit, Presidenti Trump ka kërcënuar se do ta bombardojë Iranin nëse nuk arrihet një marrëveshje.
SHBA ka dërguar mijëra trupa dhe atë që Trump e ka quajtur një “armadë” në rajon, përfshirë një aeroplanmbajtëse, anije luftarake dhe avionë luftarakë.
Irani ka paralajmëruar se do t’i përgjigjet çdo sulmi me forcë, duke kërcënuar se do të godasë objektiva ushtarake amerikane në Lindjen e Mesme dhe Izraelin.
Për udhëheqësit iranianë, që ndodhen nën presion të madh, këto bisedime mund të jenë shansi i fundit për të shmangur veprimin ushtarak amerikan, i cili sipas analistëve mund ta destabilizojë më tej regjimin, tashmë në pozicionin më të dobët që nga Revolucioni Islamik i vitit 1979.
Kërcënimet e Trumpit vijnë në një kohë kur forcat iraniane të sigurisë kanë shtypur me dhunë protesta masive të nxitura nga kriza e thellë ekonomike, ku protestuesit kërkonin fundin e Republikës Islamike.
Agjencia e Lajmeve të Aktivistëve për të Drejtat e Njeriut, me bazë në Uashington, tha se ka konfirmuar të paktën 6,883 të vdekur, duke paralajmëruar se numri real mund të jetë shumë më i lartë, ndërsa mbi 50,000 persona janë arrestuar.
Kriza aktuale ka rikthyer në qendër të vëmendjes programin bërthamor të Iranit, që prej dekadash është burim përplasjesh me Perëndimin.
Irani ka deklaruar vazhdimisht se programi i tij ka qëllime paqësore, ndërsa SHBA dhe Izraeli e akuzojnë se synon zhvillimin e armëve bërthamore.
Teherani thotë se ka të drejtë të pasurojë uranium në territorin e vet dhe ka refuzuar thirrjet për transferimin e rezervës së tij prej 400 kilogramësh uranium të pasuruar në një vend të tretë.
Zyrtarët iranianë kanë sinjalizuar gatishmëri për disa lëshime, përfshirë krijimin e një konsorciumi rajonal për pasurimin e uraniumit, një ide e propozuar gjatë bisedimeve të mëparshme që dështuan pas luftës së papritur të Izraelit vitin e kaluar.
Megjithatë, Irani e konsideron të papranueshme çdo kërkesë për kufizimin e programit balistik apo për ndërprerjen e mbështetjes për aleatët e tij rajonalë, të njohur si “Boshti i Rezistencës”, që përfshin Hamasin në Gaza, milicitë në Irak, Hezbollahun në Liban dhe Huthit në Jemen.
Presidenti iranian Masoud Pezeshkian deklaroi të martën se i ka kërkuar Araghchit të “ndjekë negociata të drejta dhe të barabarta” me SHBA-në, “me kusht që të ekzistojë një mjedis i përshtatshëm”.
Irani pritet të kërkojë gjithashtu heqjen e sanksioneve që kanë goditur rëndë ekonominë e vendit. Kundërshtarët e regjimit thonë se çdo lehtësim do t’i jepte një frymëmarrje jetike udhëheqjes klerikale.
Për SHBA-në, bisedimet mund t’i ofrojnë Trumpit një rrugëdalje nga kërcënimet ushtarake, në varësi të rezultatit të tyre.
Vendet e rajonit janë të shqetësuara se një sulm amerikan mund të çojë në një konflikt më të gjerë ose në kaos afatgjatë në Iran, duke paralajmëruar se vetëm fuqia ajrore nuk do të mjaftojë për të rrëzuar udhëheqjen iraniane.
I pyetur nëse Udhëheqësi Suprem iranian, Ajatollah Ali Khamenei, duhet të shqetësohet, Trump tha për NBC News: “Do të thosha se duhet të jetë shumë i shqetësuar. Po, duhet”.
Sekretari amerikan i Shtetit, Marco Rubio, tha se për të arritur “diçka kuptimplote”, bisedimet duhet të shkojnë përtej çështjes bërthamore.
“Nuk jam i sigurt nëse mund të arrihet një marrëveshje me këta njerëz, por do të përpiqemi ta zbulojmë. Nuk shohim ndonjë dëm në përpjekjen për të parë nëse mund të bëhet diçka,” u shpreh ai.
Bisedimet, fillimisht të planifikuara të mbaheshin në Stamboll, janë një përpjekje e udhëhequr nga Egjipti, Turqia dhe Katari për të ulur tensionet.
Megjithatë, Irani kërkoi në momentin e fundit që takimi të zhvendosej në Oman – vend që ka pritur edhe diskutime të mëparshme – dhe që ai të kufizohej vetëm mes zyrtarëve iranianë dhe amerikanë.