Njoftimi i Aleksandar Vuçiqit se eksploziv të fuqisë shkatërruese u gjetën pranë kufirit serbo-hungarez, dhe jo shumë larg gazsjellësit Balkan Stream, ishte një përpjekje e një “ndihme të vogël nga një mik serb” ndaj Viktor Orbanit shtatë ditë para zgjedhjeve parlamentare në Hungari, tha presidenti i Këshillit Euroatlantik të Serbisë, Dragan Shormaz, për RTK Live. Sipas tij, ndihma e Presidentit të Serbisë për kryeministrin e Hungarisë ishte “e pamjaftueshme dhe e kotë”.
“Historia më budallaqe”
Vuçiq, megjithatë, nuk shkoi një hap më tej dhe tha se çfarë do të ishte më e dobishme politikisht për kryeministrin hungarez, për të cilin fitorja në zgjedhjet e 12 prillit nuk është aspak e sigurt. Domethënë, Vuçiq nuk pati guximin të akuzonte ukrainasit se qëndronin pas këtij ‘incidenti’; përkundrazi: në këtë kuptim, ai madje i shfajësoi ata nga çdo dyshim”, thotë Shormaz.
Lajmi që shkaktoi të gjithë rastin erdhi nga presidenti Vuçiq, i cili njoftoi të dielën se eksploziv ishte gjetur pranë infrastrukturës së gazit që lidh Serbinë dhe Hungarinë. Duke deklaruar se “njësitë tona gjetën eksploziv të fuqisë shkatërruese” pranë vendbanimit të Velebitit, presidenti serb nënvizoi se shteti e mbron këtë infrastrukturë “si Kragujevacin dhe Nishin”.
Nga ana tjetër, prokuroria në Suboticë njoftoi se në vendin e ngjarjes janë gjetur dy çanta shpine me materiale, të cilat supozohet të jenë eksploziv plastikë.
Dragan Shormaz, megjithatë, vë në dyshim vetë logjikën e një skenari të tillë. Duke kujtuar komentin e eurodeputetit austriak Helmut Brendstetter, i cili e quajti njoftimin e kryeministrit Viktor Orban për bombat e gjetura pranë Kanjizhës në Serbi ‘historia më budallaqe’, kujton Shormaz lidhjet e ngushta midis presidentit të Serbisë dhe kryeministrit të Hungarisë.
“Le të imagjinojmë se ky është me të vërtetë një eksploziv i përgatitur për qëllime terrorizmi; A nuk do të kishte qenë më logjike, atëherë, nëse emigranti i dyshuar do të kishte dashur të rrëzonte gardhin që Orban kishte ngritur në vend që të dëmtonte tubacionin? Ai dhe një numër migrantësh të tjerë mund të hyjnë ilegalisht në BE. Gjithashtu, nëse emigranti i dyshuar është paguar vërtet për përpjekjen për deversion në tubacion vetëm për para, le të pyesim veten – kush kishte interes ta paguante atë për këtë? Çfarë lloj vendi është nëse Vuçiq thotë se nuk është Ukraina?” pyet Shormaz, duke shtuar se Serbia me siguri do të vuajë pasojat pas zgjedhjeve parlamentare në Hungari.
“Megjithatë, jo aq për shkak të marrëzisë që ajo organizoi, por për shkak të bashkëpunimit të Orbanit dhe Vuçiqit në marrëdhëniet korruptive. Mos harroni se, për shembull, kompania përgjegjëse për mbikëqyrjen në Stacionin Hekurudhor në Novi Sad, ku streha ra dhe vrau gjashtëmbëdhjetë persona, është nga Budapesti”, kujton Presidenti i Këshillit Euro-Atlantik të Serbisë.
Tensionet parazgjedhore
Ndërkohë, çështja ka marrë edhe një kornizë më të gjerë politike. Në Hungari, mediat e pavarura dhe një pjesë e opozitës kanë paralajmëruar më parë për mundësinë e “operacioneve të rreme” që mund të rrisin tensionet përpara zgjedhjeve parlamentare të planifikuara për 12 prill. Analistët e sigurisë kanë vënë në dukje skenarë në të cilët incidentet në infrastrukturën kritike mund të shfrytëzohen për qëllime politike – madje edhe jashtë territorit hungarez. Incidenti ndodhi në Kanjizha, një komunë me shumicë hungareze, vetëm një javë para zgjedhjeve, rezultati i të cilave është shumë i pasigurt.
Në Serbi, opozita reagoi ashpër edhe ndaj njoftimit të përpjekjes së supozuar për diversion. Kreu i SRCE dhe ish-shefi i Shtabit të Përgjithshëm të Forcave të Armatosura Serbe, Zdravko Ponosh, vlerëson se regjimi i presidentit Vuçiq po përpiqet të rrisë besueshmërinë duke përfshirë ushtrinë.
“Vuçiq u mbështet edhe një herë në reputacionin e ushtrisë në mesin e popullit”, tha Ponosh për televizionin N1 të Beogradit, duke vënë në dukje se “uniforma duket ende një nuancë më bindëse”, por gjithashtu se “gjithçka së bashku nuk ishte mjaftueshëm bindëse”. Ai shton se “gjithçka tregon peizazhin”, me vërejtjen se institucionet “arrestuan hapësirën dhe objektet, por jo personin” që dyshohet se ka tentuar të bëjë diversion.
Burimi më i rëndësishëm i Rusisë
Nga ana tjetër, Dragan Shormaz zgjeron pamjen dhe vë në dukje marrëdhëniet dhe problemet që Bashkimi Europian ka me kryeministrin aktual hungarez. Ai vlerëson se Orban është “burimi më i rëndësishëm rus në BE”, duke arritur në përfundimin se Presidenti Vuçiq është i kënaqur me një marrëdhënie të tillë për shkak të aktit të balancimit politik dhe narrativës për burimet e energjisë.
“Orban justifikon vendimet e Vuçiqit në lidhje me integrimin evropian, sepse ata po punojnë së bashku për të ruajtur narrativën për domosdoshmërinë e blerjes së produkteve energjetike ruse në Evropë. Thuhet se vetëm një budalla pengohet dy herë në të njëjtin gur. Unë jam një nga të shumtët që u besuan partnerëve perëndimorë se Tomislav Nikoliç dhe Aleksandër Vuçiq e kuptuan realitetin dhe se ata do të ndihmonin në zgjidhjen përfundimtare të çështjes së Kosovës, dhe se do ta sillnin Serbinë në BE dhe NATO. Kam punuar me zell derisa kuptova se kjo mençuri popullore nuk mund të zbatohej për të dy”, tha Shormaz për RTK Live.
Duke folur për marrëdhëniet ndërkombëtare, ai shton se Orban as nuk mund ta ndihmojë dhe as do ta ndihmojë Vuçiqin në Perëndim, ndërsa besimi i SHBA-së tek presidenti serb, siç pretendon ai, tashmë është gërryer nga detyrimet e papërmbushura dhe lëvizjet politike të viteve të mëparshme.
“Nuk ka asnjë ndihmë për Vuçiqin në Uashington për disa arsye: së pari, administrata e Presidentit Donald Trump nuk është e interesuar për Ballkanin Perëndimor; Nëse ata i hedhin një sy rajonit tonë, kjo është vetëm herë pas here për shkak të Kosovës. Së dyti, Vuçiq tradhtoi besimin e administratës Trump sepse nënshkroi Marrëveshjen e Uashingtonit në vitin 2020 dhe nuk përmbushi asgjë prej saj – ai nuk e përfundoi dialogun me Kosovën, nuk bëri diversifikimin e energjisë, nuk e zhvendosi ambasadën në Jeruzalem. Së treti, Vuçiq shpifi familjen Trump në publikun amerikan në lidhje me aferën e korrupsionit të “Shtabit të Përgjithshëm”, thotë Dragan Shormaz.
I pyetur se çfarë do të thoshte fitorja e opozitës në Hungari më 12 prill për BE-në dhe rajonin, Shormaz tha se do të kishte pasoja më të gjera për rajonin, sepse nuk do të ishte më e mundur të relativizohej historia e rëndësisë së anëtarësimit të të gjitha vendeve të rajonit në BE dhe NATO.
“Përveç kësaj, narrativa ruse do të dobësohej ndjeshëm. Domethënë, në Serbi, më në fund do të kuptonim se duhet të harrojmë burimet ruse të energjisë, si dhe ushtrinë ruse në Danub. Disa prej nesh e kanë ditur këtë përgjithmonë, por shumica prej nesh ende besojnë në mite”, thotë Shormaz.
Është e qartë se incidenti i raportuar nga mediat serbe dhe hungareze shkon përtej pyetjes nëse kishte vërtet një kërcënim diversioni në kufirin serbo-hungarez dhe hap një dilemë më të gjerë për mënyrën se si temat e sigurisë përdoren për qëllime politike. Sidomos në një kohë kur zgjedhjet – qofshin ato vendase apo rajonale – ngrenë aksionet dhe nevojën për manipulim politik, por edhe vënë në pikëpyetje besimin jo vetëm tek institucionet që raportojnë incidente të tilla, por edhe tek motivet që i shoqërojnë ato.