Presidenti i Shteteve të Bashkuara, i cili shpesh e mban botën në pasiguri për qëllimet e tij përfundimtare ndaj Iranit, tani po tregon më qartë se çfarë dëshiron.
Në një luftë që shpesh është përshkruar si “lufta e tij e zgjedhur”, Donald Trump thotë se dëshiron gjithashtu të zgjedhë se kush do ta udhëheqë Iranin tani që Udhëheqësi Suprem, Ajatollah Ali Hamenei, dhe dhjetëra klerikë e komandantë të tjerë janë vrarë, shkruan BBC, transmeton Dukagjini.
Kjo duket pothuajse e paimagjinueshme për një regjim klerikal të ndërtuar mbi një mosbesim të thellë ndaj Amerikës. Në mesin e elementeve më ideologjike të këtij sistemi ekziston një armiqësi e fortë ndaj vendit që ata prej kohësh e kanë quajtur “Satanai i Madh”.
Nuk është e qartë nëse udhëheqja e goditur e Iranit do të merrte në konsideratë zgjedhjen e një kleriku të lartë që do të ishte i gatshëm të bashkëpunonte ndryshe me Uashingtonin. Prej kohësh në Iran ekzistojnë ndarje mes fraksioneve të njohura si reformistë dhe pragmatistë, dhe linjës së ashpër që e quan veten parimore në mbrojtje të revolucionit. Megjithatë, të gjithë ata janë të bashkuar rreth një qëllimi: mbijetesës së sistemit që i mban në pushtet.
Një javë pas fillimit të kësaj përballjeje ekzistenciale, duket se linja e ashpër vazhdon të ketë ndikimin kryesor.
Në deklaratat e tij të fundit, presidenti amerikan e bëri të qartë se do të pranonte të zgjidhej “një udhëheqës i madh dhe i pranueshëm” vetëm pasi Irani të dorëzohej pa kushte. Por nuk ka asnjë shenjë se një gjë e tillë është afër.
Komentet e fundit të Trump duket se nënvizojnë se qëllimi i tij aktual nuk është ndryshimi i regjimit, por ndryshimi brenda regjimit – edhe pse ai njihet për ndryshimin e qëndrimeve nga një ditë në tjetrën.
Ky qëndrim mund të zhgënjejë iranianët që shpresonin se vdekja e klerikut më të lartë do të hapte rrugën për fundin e Republikës Islamike.
Trump ka deklaruar se dëshiron të ketë rol në përzgjedhjen e udhëheqjes së re, duke bërë krahasime me rastin e Venezuelës, ku sipas tij Shtetet e Bashkuara ndërhynë dhe vendosën një drejtim të ri politik.
Megjithatë, sistemi teokratik i Iranit – me shumë shtresa institucionesh politike, fetare dhe të sigurisë, të forcuara gjatë dekadave të kërcënimeve të jashtme dhe pakënaqësisë së brendshme – nuk funksionon në atë mënyrë.
Një ndërhyrje e huaj për të vendosur një udhëheqës të preferuar ka mbetur e gdhendur thellë në kujtesën historike të iranianëve. Në vitin 1953, shërbimet sekrete amerikane dhe britanike bashkëpunuan me aktorë iranianë për të rrëzuar kryeministrin e zgjedhur demokratikisht, Mohammad Mosadegh. Në vend të tij u rikthye në pushtet Shah Mohammad Reza Pahlavi, i cili më vonë u rrëzua nga revolucioni i vitit 1979 – një ngjarje e formësuar edhe nga dyshimet ndaj Uashingtonit dhe Londrës.
Trump duket se ka vendosur gjithashtu se kë nuk dëshiron ta shohë në krye të Iranit. Ai ka deklaruar se djali i Hameneit, Mojtaba Hamenei, është i papranueshëm për të. Mojtaba, 56 vjeç, konsiderohet një figurë e linjës së ashpër dhe shpesh përmendet si një nga kandidatët kryesorë për pasimin e babait të tij.
Reagimi nga Teherani ishte i menjëhershëm. Sipas mediave konservatore iraniane, deklaratat e presidentit amerikan tregojnë “thellësinë e objektivave armiqësore të kundërshtarit në këtë betejë”.
Këshilli i përkohshëm i udhëheqjes, që po drejton vendin deri në shpalljen e një udhëheqësi të ri, deklaroi se populli iranian nuk do të lejojë askënd të ndërhyjë në punët e brendshme dhe në të drejtën për të vendosur vetë për fatin e tij.
Procesi i përzgjedhjes së udhëheqësit të ri në Iran është zakonisht shumë sekret edhe në kohë paqeje. Tani, në mes të bombardimeve amerikane dhe izraelite, raportimet janë të paqarta dhe shpesh kontradiktore.
Në media kanë qarkulluar lajme se Mojtaba Hamenei mund të jetë zgjedhur tashmë nga Asambleja e Ekspertëve, një trup prej rreth 88 klerikësh të lartë që kanë përgjegjësinë për të zgjedhur udhëheqësin suprem. Ndërtesat në Teheran dhe Kom ku ata zakonisht mblidhen u bombarduan këtë javë, por thuhet se takimet po zhvillohen virtualisht.
Sipas analistit Mehdi Khalaji, nuk është e qartë nëse vendimi përfundimtar është marrë, pasi këshilli i përkohshëm i udhëheqjes ka njoftuar se aktualisht ka autoritetin për të vendosur për luftën dhe paqen, gjë që mund të nënkuptojë se procesi i pasardhjes ende nuk është përmbyllur.
Khalaji ka theksuar se Mojtaba Hamenei përfaqëson fraksionin më të ashpër të aparatit të sigurisë së regjimit, të lidhur ngushtë me Gardën Revolucionare Islamike. Megjithatë, ai ka nevojë edhe për pranimin e establishmentit klerikal, gjë që sipas tij mund të mos jetë e sigurt.
Disa vite më parë ishte raportuar se vetë Ajatollah Ali Hamenei kishte përjashtuar mundësinë që djali i tij ta pasonte, për të shmangur krijimin e një sistemi të trashëgimisë familjare si ai i monarkisë që u rrëzua.
Gjithashtu është përhapur ideja se Hamenei mund të jetë udhëheqësi i fundit suprem me autoritet dhe legjitimitet të plotë për të marrë vendime përfundimtare.
Sot një pjesë e madhe e pushtetit real në Iran kontrollohet nga Garda Revolucionare Islamike, e krijuar në vitin 1979 për të mbrojtur Republikën Islamike dhe që tani ka ndikim të madh në siguri, politikë dhe ekonomi.
Ka gjithashtu raportime se Asambleja e Ekspertëve mund të zgjedhë një këshill udhëheqësish në vend të një figure të vetme për të drejtuar vendin në këtë periudhë të rrezikshme.
Ndër emrat që përmenden është edhe Hassan Khomeini, nipi më i njohur i udhëheqësit revolucionar Ajatollah Ruhollah Khomeini. Ai konsiderohet më i moderuar në establishmentin klerikal dhe ka marrë një rol më të dukshëm publik ndërsa tensionet janë rritur.
Po ashtu është përmendur edhe juristi i lartë Alireza Arafi, i cili është pjesë e këshillit të përkohshëm të udhëheqjes. Megjithatë, fakti që karrierën e tij e ka kaluar kryesisht në seminare fetare shihet nga disa si një përvojë jo e mjaftueshme për këtë rol.
Madje nuk është e sigurt nëse emri i pasardhësit do të shpallet publikisht, pasi Izraeli ka paralajmëruar se kushdo që merr drejtimin do të konsiderohet një objektiv i drejtpërdrejtë.
Personi që po flet më shpesh dhe më hapur për këtë çështje shumë të ndjeshme mbetet vetë Donald Trump, i cili ka deklaruar: “Shumica e njerëzve që kishim në mendje tani janë të vdekur.”