Analisti politik Aleksandar Gjokic ka ngritur shqetësime serioze pas zbulimeve të fundit që lidhen me “Listën Putin” dhe personat e përfshirë në të, të cilët kanë përfituar shtetësinë serbe.
Sipas tij, rasti i bujshëm i dhënies dhe më pas revokimit të shtetësisë për nipin e Ramzan Kadyrov – i cili ishte i përfshirë në shtetëzimin e kompanisë evropiane Danone në Rusi – nuk është një incident i izoluar, por pjesë e një praktike më të gjerë dhe shqetësuese.
Hulumtimet e KRIK dhe IStories tregojnë se nga viti 2022 deri në prill 2025, Serbia u ka dhënë shtetësinë 204 shtetasve rusë përmes një procedure të përshpejtuar, duke anashkaluar rregullat standarde përmes klauzolës “interes kombëtar”.
Në mesin e përfituesve gjenden figura të profilit të lartë, përfshirë miliarderin Oleg Boyko, zyrtarë të sanksionuar të Gazprom, si dhe Viktor Shendrik, ish-oficer i njësisë elitare Vympel të shërbimit sekret rus.
Sipas raportimeve, disa prej këtyre individëve janë pjesë e “Listës Putin”, e përpiluar nga US Treasury, e cila përfshin persona të afërt me Kremlinin dhe të sanksionuar ndërkombëtarisht.
Gjokiq thekson se pajisja e këtyre individëve me pasaporta serbe u mundëson atyre lëvizje të lirë në vendet e Bashkimit Evropian, duke ngritur pikëpyetje të forta për sigurinë, transparencën dhe pasojat ndërkombëtare të kësaj praktike.
Qeveria e Serbisë para pak ditësh ka tërhequr vëmendje të madhe pas dhënies dhe më pas anulimit të shpejtë të shtetësisë për Jakub Zakriev, nipin e liderit çeçen Ramzan Kadyrov dhe një person të afërt me rrethin e presidentit rus, Vladimir Putin.
Vendimi fillimisht u justifikua me “interesin e Republikës së Serbisë”, por pa sqaruar se cili ishte konkretisht ai interes.
Vetëm pak ditë pas publikimit të lajmit në media, autoritetet serbe e anuluan vendimin, duke e klasifikuar rastin si potencialisht të rrezikshëm për sigurinë kombëtare.
Kjo kthesë e shpejtë ka ngritur pyetje mbi kriteret dhe transparencën e procesit të dhënies së shtetësisë, shkruan nova.rs.
Sipas dokumenteve zyrtare, anulimi u bë duke u bazuar në dispozitat ligjore që lejojnë revokimin e një vendimi kur ekziston rrezik për rendin publik, sigurinë ose shëndetin e qytetarëve. Kjo situatë ka nxjerrë në pah kontradiktat brenda vetë institucioneve shtetërore.
Zakrev, i cili kishte lidhje të hershme me strukturat ekonomike të afërta me Kremlinin, aktualisht është i përfshirë në menaxhimin e degës ruse të kompanisë “Danone”, pas ndryshimeve të urdhëruara nga autoritetet ruse në bizneset e huaja në vend.
Rasti i tij nuk është i izoluar. Sipas raportimeve, në vitet e fundit një numër i madh qytetarësh rusë, përfshirë biznesmenë dhe zyrtarë të lidhur me Kremlinin, kanë marrë shtetësinë serbe, shpesh në rrethana të paqarta për publikun.
Bashkimi Evropian ka shprehur shqetësim për këtë praktikë, duke paralajmëruar se dhënia e pasaportave serbe për shtetas rusë mund të përbëjë rrezik sigurie për zonën Shengen, pasi ajo u lejon atyre lëvizje pa viza në territorin e BE-së.
Brukseli ka kërkuar që Serbia të forcojë kontrollet e sigurisë dhe të harmonizojë plotësisht politikën e saj të vizave me atë të Bashkimit Evropian, përfshirë vendosjen e vizave për shtetasit rusë dhe përafrimin me sanksionet ndaj Moskës.
Ndërkohë, çështja ka hapur debat politik edhe brenda Serbisë, ku kritikët e shohin këtë politikë si të lidhur me marrëdhëniet e ngushta të Beogradit me Moskën, ndërsa qeveria këmbëngul se veprimet e saj janë në interes të shtetit dhe politikës së jashtme pragmatike.